Oświetlenie obiektów sakralnych na przykładzie Katedry Gnieźnieńskiej
cz.1 - Iluminacja
dr inż. Małgorzata Górczewska, Politechnika Poznańska
Wstęp
Nocna panorama świateł
współczesnych miast jest zdominowana przez jasne
oświetlenie uliczne oraz światło reklam i wystaw sklepowych.
Przy możliwościach
współczesnej techniki oświetleniowej ważną rolą oświetlenia staje się wyraźne
wyróżnienie światłem wartościowych obiektów architektonicznych. Ich iluminacja
kształtuje nastrój i tworzy wrażenie zapamiętywane trwale.
Realizacje
oświetlenia iluminacyjnego z ostatnich lat świadczą o zmianie nastawienia do
sposobu oświetlenia zewnętrznego. Oświetlenie to ma spełniać nie tylko funkcje
czysto użytkowe ale ma również kreować atrakcyjny nocny wizerunek miast. Coraz
częściej pamięta się też o dziedzictwie kulturowym i iluminuje obiekty
zabytkowe, tworząc niezwykle atrakcyjne nocne panoramy miast.
Przykładem kompleksowo potraktowanego i zrealizowanego zadania iluminacyjnego
jest oświetlenie iluminacyjne Katedry Gnieźnieńskiej oraz kościoła
Franciszkanów i Fary w Gnieźnie. Kościoły te znajdują się w obrębie Starówki
Gniezna, a w znanych z turystycznych folderów widokach panoramy Gniezna,
wieże tych kościołów blisko sąsiadują ze sobą.
Realizacja iluminacji tych
obiektów zbiegła się z uroczystościami obchodów milenium męczeńskiej śmierci
św. Wojciecha w Gnieźnie w kwietniu 1997r.
Planowana w czerwcu 1997r. wizyta papieża Jana Pawła II oraz towarzyszące jej
spotkanie z prezydentami siedmiu państw Europy Środkowej w Gnieźnie były
okolicznością, dla której podjęta została również decyzja o zmianie oświetlenia
wnętrza Katedry w Gnieźnie.
Historyczne znaczenie Katedry Gnieźnieńskej
Gniezno - miasto leżące w pobliżu Poznania jest pierwszą historyczną stolicą
Polski. Ośrodek Gnieźnieński odegrał ogromna rolę w procesie kszta łtowania
państwa polskiego. Był nie tylko siedzibą władców Polski, ale również pierwszą
siedzibą władz kościelnych.
Koniec XX wieku wiązał się z obchodami dwóch rocznic milenijnych, tj. rocznicy
śmierci św. Wojciecha, patrona Gniezna oraz rocznicy Zjazdu Gnieźnieńskiego.
W Zjeździe Gnieźnieńskim, który miał miejsce w roku 1000, uczestniczył cesarz
niemiecki Otto III.
Prawie tysiąc lat później
w Gnieźnie odbyło się historyczne spotkanie prezydentów
Czech, Litwy, Niemiec, Polski, Słowacji i Węgier z papieżem Janem Pawłem II.
Dla uświetnienia tego wydarzenia odnowiono zabytki Gniezna oraz przygotowano
iluminację wybranych obiektów zabytkowych i współczesnych, w tym przede
wszystkim Katedry Gnieźnieńskiej.
Gnieźnieńska Bazylika
Archikatedralna jest budowlą sakralną o znaczeniu historycznym i pomnikiem
kultury narodowej. Jej historia splata się historią początków bytu państwa
i początków chrześcijaństwa w Polsce. Powstawała jako budowla romańska
następnie została przebudowana w stylu gotyckim, który jest stylem akcentowanym
w wielu detalach architektury Katedry. Barok również wywarł wpływ na kształt,
a zwłaszcza wystrój kaplic Katedry.
Iluminacja
Katedra Gnieźnieńska jest budowlą wysoką, położoną na naturalnym wzniesieniu
terenu - Wzgórzu Lecha, przez co jej dominanty wysokościowe, tj. wieże i dach
nawy głównej są widoczne z różnych kierunków i z dość odległych perspektyw.
Charakterystyczną sylweta Wież Katedry w panoramie Gniezna przypomina o trwaniu
wartości, którym Katedra służy.
Projekt iluminacji Katedry opracowano po dokonaniu analizy widoczności
poszczególnych jej elewacji. Okazało się bowiem, że elewacja frontowa oraz obie
elewacje boczne oglądane są głównie z większej odległości. Natomiast elewacje
apsydy prezbiterium oglądane są w kadrze ulicy prowadzącej od Katedry do Rynku
w Gnieźnie.
Fakty te miały decydujący wpływ na sposób iluminacji Katedry, bowiem z większej
odległości obiekt odbierany jest przede wszystkim jako układ brył - wież oraz
naw. Z bliska na oglądających działają detale architektoniczne - figury,
płaskorzeźby, witraże itp.
Wspólnym elementem we wszystkich scenach iluminacyjnych było operowanie barwą
światła. Hełmy wież Katedry i kościołów oraz połacie dachu Katedry oświetlono
źródłami metalohalogenkowymi wydobywającymi intensywnie barwę spatynowanej
blachy miedzianej pokrywającej te detale architektury kościołów. Źródłami
sodowymi oświetlono elewacje ceglane i tynkowane. Źródła sodowe swoim ciepłym
światłem harmonizują z barwą cegły i jasnych beżowo-piaskowych tynków
na fragmentach lub na całych elewacjach ww. kościołów.
Użycie zimnego, silnego i skoncentrowanego światła lamp metalohalogenkowych
do oświetlenia hełmów wież kościołów wzmocniło oś wertykalną brył tych budowli.
Efekt ten jest bardzo wyraźny zwłaszcza w przypadku iluminacji Katedry.
Widok oświetlonych monumentalnych wież Katedry ukazuje jej majestat.
W intensywnie oświetlonych hełmach wpisuje się przesłanie o znaczeniu
metafizycznym. Odnosi się wrażenie, że hełmy promienieją ascetycznym blaskiem.
Efekt ten jest częściowo wywołany wrażeniem fluorescencji powstającej przy
odbiciu chłodnego światła źródeł metalohalogenkowych od spatynowanego pokrycia
hełmów wież Katedry.
Pożądany efekt iluminacyjny uzyskano poprzez dobranie odpowiednich poziomów
oświetlenia poszczególnych fragmentów Katedry jak również przez zróżnicowanie
barwy światła. Ogółem wykorzystano projektorów o łącznej mocy ok. 15 kW.
Zastosowano naświetlacze z źródłami halogenowymi, sodowymi oraz
metalohalogenkowymi o barwie światła dziennej, białej i ciepłej.
Rozmieszczenie naświetlaczy przedstawiono na Fig.1.
Widok Katedry od strony głównej osi widokowej przedstawiono na Fig.2.
Należy podkreślić, że instalacje elektryczną zaprojektowano w sposób
umożliwiający oszczędne oświetlenie Katedry przy zachowaniu pożądanego efektu
plastycznego.
Realizacji projektu zewnętrznego oświetlenia katedry towarzyszyła również
zmiana oświetlenia wewnętrznego, co miało również wpływ na uzyskiwany efekt
iluminacyjny, szczególnie ważne było podświetlenie pięknych witraży, które po
raz pierwszy ukazały całą swoją świetność w porze wieczornej.
Uzupełnieniem nocnej panoramy Gniezna było też oświetlenie innych wybranych
obiektów - kościoła farnego, kościoła Franciszkanów i kościoła Radzyma
Gaudentego. Działania te sprawiły, że Gniezno jedno z głównych historycznych
miast na szlaku piastowskim stało się ogromną atrakcją turystyczną nie tylko
za dnia ale i w nocy.
Opracowanie projektu zewnętrznego oświetlenia wspomnianych kościołów poprzedzono analizą widoków, w których ukazywane są fragmenty architektury kościołów z różnych perspektyw. W ten sposób wyróżniono poszczególne sceny oświetleniowe odsłaniane i widoczne zależnie od miejsca obserwacji.
W opisanej realizacji iluminacyjnego oświetlenia Katedry Gnieźnieńskiej
oraz kościoła Franciszkanów i Fary Gnieźnieńskiej koncepcje plastyczne
iluminacji oraz projekty techniczne rozmieszczenia i nakierowania opraw
opracowała dr inż. Małgorzata Górczewska z Politechniki Poznańskiej przy
współpracy dra inż. Włodzimierza Górczewskiego (PP)
oraz mgra inż. Przemysława Oziemblewskiego z Philips Lighting.
Może zainteresują Ciebie również:
|
)
)
)
)
)
)
